De vier hechtingsstijlen uitgelegd: veilig, angstig, vermijdend en angstig-vermijdend

Er zijn vier hechtingsstijlen: veilig, angstig, vermijdend en angstig-vermijdend. Ze beschrijven hoe je reageert als je nabijheid zoekt, bang bent die kwijt te raken of je er juist benauwd door voelt. Twee dingen bepalen je stijl: hoeveel je je zorgen maakt over afwijzing, en hoe prettig je het vindt om op iemand te leunen.

Dat klinkt abstract, dus dit artikel houdt het concreet. Je leest waar de stijlen vandaan komen, hoe elke stijl eruitziet op een gewone dag, drie situaties waarin de vier stijlen heel verschillend reageren en wat echt helpt als je jezelf herkent in een van de onveilige stijlen.

Waar hechtingsstijlen vandaan komen

De hechtingstheorie begon bij de Britse psychiater John Bowlby. In de jaren vijftig en zestig stelde hij dat baby's geboren worden met een systeem dat ze dicht bij hun verzorgers houdt. Voelt een kind zich onveilig, dan gaat dat systeem aan en zoekt het troost. Komt die troost, dan komt het systeem weer tot rust.

Psychologe Mary Ainsworth maakte daar onderzoek van. In een opzet die bekend werd als de Vreemde Situatie keek ze hoe kinderen van een jaar reageerden als hun ouder even de kamer uit ging en terugkwam. Sommige kinderen waren van slag en lieten zich snel troosten. Andere leken nauwelijks te reageren. Weer andere bleven boos en verdrietig, zelfs in de armen van hun ouder. Later voegden Mary Main en Judith Solomon een vierde groep toe: kinderen die verward reageerden, alsof ze tegelijk naar hun ouder toe wilden en weg wilden.

In 1987 lieten Cindy Hazan en Phillip Shaver zien dat volwassenen vergelijkbare patronen meenemen in hun liefdesleven. Een paar jaar later beschreven Kim Bartholomew en Leonard Horowitz de vier stijlen bij volwassenen die de meeste mensen nu kennen. Sindsdien meten onderzoekers hechting meestal met twee schalen in plaats van met vaste hokjes.

Eén ding vooraf: je stijl is geen oordeel over je jeugd. Vroege ervaringen spelen mee, maar latere relaties, vriendschappen, verlies en je eigen temperament doen dat ook.

Twee schalen, vier stijlen

De eerste schaal is hechtingsangst. Die meet hoeveel je je zorgen maakt om verlaten of afgewezen te worden, of om minder geliefd te zijn dan je zelf liefhebt. De tweede is hechtingsvermijding. Die meet hoe ongemakkelijk je je voelt bij nabijheid en bij leunen op een ander.

Zet je die twee schalen naast elkaar, dan krijg je vier combinaties:

Omdat het schalen zijn, is niemand voor honderd procent één stijl. Twee mensen met een angstige stijl kunnen heel verschillend zijn: de een is wat onzeker in een nieuwe relatie, de ander maakt zich voortdurend zorgen. Je kunt ook dicht bij de grens tussen twee stijlen zitten. Daarom is de beschrijving van een stijl altijd een schets en geen portret.

De vier stijlen van dichtbij

Veilige hechting

Mensen met een veilige stijl vertrouwen er meestal op dat de mensen van wie ze houden om hen geven. Ze kunnen dichtbij zijn zonder zich opgesloten te voelen, en alleen zijn zonder zich in de steek gelaten te voelen. Gaat hun partner een weekend weg met vrienden, dan missen ze die en genieten ze ook van de vrije avond.

Veilig betekent niet perfect. Veilig gehechte mensen worden ook jaloers, mokken na een ruzie en hebben slechte dagen. Het verschil is dat ze sneller herstellen en makkelijker zeggen wat er speelt. "Ik voelde me gisteren buitengesloten, kunnen we het daar even over hebben?" is een heel veilige zin.

Angstige hechting

Bij een angstige stijl, ook wel angstig-gepreoccupeerd genoemd, is nabijheid heel belangrijk en voelt die snel breekbaar. Je let op kleine signalen: een korter appje, een andere toon, een partner die afwezig lijkt. Merk je afstand, dan wil je het contact snel herstellen.

Angstig gehechte mensen zijn vaak warm, trouw en voelen goed aan hoe het met anderen gaat. Het lastige is dat hun rust sterk afhangt van de ander. Een laat antwoord kan een hele avond verpesten. Over precies dat moment schreven we een apart artikel: waarom een laat antwoord zo veel doet bij angstige hechting.

Vermijdende hechting

Bij een vermijdende stijl, ook wel afwijzend-vermijdend genoemd, voelt zelfstandigheid veilig en voelt te veel nabijheid als druk. Vermijdend gehechte mensen lijken vaak rustig, bekwaam en onafhankelijk. Ze lossen problemen het liefst zelf op en voelen zich ongemakkelijk als iemand emotioneel op hen leunt.

Dat betekent niet dat het ze niets kan schelen. Onderzoek wijst erop dat ook zij stress voelen in relaties, maar die wegdrukken of omzetten in praktische dingen. Wordt een gesprek emotioneel, dan begint iemand met een vermijdende stijl ineens over de planning, verandert van onderwerp of moet nodig even hardlopen.

Angstig-vermijdende hechting

De angstig-vermijdende stijl combineert veel angst met veel vermijding. Je wilt nabijheid en je bent er bang voor. Komt iemand dichtbij, dan ontspant een deel van je en zet een ander deel zich schrap voor een teleurstelling. Trekt iemand zich terug, dan voel je het verlies sterk, en tegelijk misschien ook opluchting.

Daardoor kunnen relaties voelen als een achtbaan, voor jezelf en voor de mensen om je heen. De ene week deel je veel, de week erna heb je afstand nodig en weet je zelf niet goed waarom. Deze stijl hangt vaak samen met ervaringen waarin de mensen die troost hadden moeten geven ook een bron van spanning waren. Dat is niet altijd zo, en het is nooit iets om je voor te schamen.

Drie gewone momenten, vier reacties

Stijlen worden duidelijker als je ze in actie ziet. Hieronder drie gewone situaties en hoe elke stijl zou kunnen reageren. Je herkent jezelf waarschijnlijk in meer dan één reactie, en dat is normaal.

Je partner zegt vrijdagavond af

Het is vrijdag, vijf uur. Je partner appt: "Sorry, ik ben echt kapot, kunnen we het eten naar zondag verschuiven?"

Iemand met een veilige stijl voelt even teleurstelling, appt "Jammer, maar prima. Rust lekker uit" en bestelt een pizza. Iemand met een angstige stijl leest het bericht drie keer. Is het echt vermoeidheid? Is er iets? Er volgt een tweede appje met de vraag of alles goed is, en de telefoon blijft de hele avond binnen handbereik. Iemand met een vermijdende stijl voelt vooral opluchting over een vrije avond en stuurt een duimpje. Dat de ander op een warmere reactie hoopte, valt misschien niet eens op. Iemand met een angstig-vermijdende stijl voelt zich eerst gekwetst, besluit daarna dat hij of zij eigenlijk toch geen zin had, en vraagt zich de rest van de avond af of dit het begin van het einde is.

Ruzie over de afwas

Het gaat niet echt om de afwas. Het gaat om het gevoel dat jij meer doet dan de ander. De stemmen worden iets harder.

Iemand met een veilige stijl blijft in het gesprek, ook als het ongemakkelijk is, en zegt misschien: "Ik word geïrriteerd, zullen we vijf minuten pauze nemen?" Iemand met een angstige stijl wil het nu oplossen. Een pauze voelt als in de steek gelaten worden, dus loopt hij of zij de ander achterna naar de andere kamer. Iemand met een vermijdende stijl klapt dicht. Wordt stil, pakt de telefoon of gaat naar buiten om "even het hoofd leeg te maken". Voor hem of haar voelt dat als de vrede bewaren. Iemand met een angstig-vermijdende stijl schiet misschien heen en weer: eerst aandringen op een oplossing en dan ineens "laat ook maar, het maakt niet uit" zeggen en zich helemaal terugtrekken.

De derde date gaat heel goed

Je hebt iemand ontmoet. De derde date is heerlijk, jullie praten tot middernacht en de ander zegt: "Ik vind je echt leuk."

Iemand met een veilige stijl voelt zich blij en een beetje zenuwachtig, en kijkt uit naar de volgende keer. Iemand met een angstige stijl voelt een golf van geluk die snel omslaat in spanning. Nu is er iets om te verliezen. De gedachten gaan naar hoe je dit vasthoudt. Iemand met een vermijdende stijl vindt de ander ook leuk, maar de zin komt binnen als druk. De dagen erna komen de antwoorden iets trager en worden er minder plannen gemaakt. Iemand met een angstig-vermijdende stijl voelt dat trekken en duwen tegelijk. Stuurt 's avonds laat iets heel liefs en reageert de volgende dag niet.

In alle drie de momenten zijn de feiten klein. Het verschil zit in wat elke stijl verwacht dat er nu gaat gebeuren.

Welke hechtingsstijl heb ik?

De meeste mensen kunnen een eerste inschatting maken door naar hun reacties op spannende momenten te kijken, niet op rustige. Als alles goed gaat, lijkt bijna iedereen veilig gehecht. Stel jezelf deze vragen:

• Is iemand van wie je houdt een dag afstandelijk, voel je je dan vooral rustig, bezorgd, opgelucht, of bezorgd en opgelucht tegelijk?
• Wil je na een ruzie het meteen uitpraten, eerst alleen zijn, of allebei tegelijk?
• Hoe voel je je als je partner zegt dat hij of zij je nodig heeft? Warm, trots, ongemakkelijk of opgesloten?
• Vind je het makkelijker om steun te geven of om steun te krijgen?
• Voelen je relaties meestal stabiel, intens, afstandelijk of onvoorspelbaar?

Kijk ook naar je patronen over langere tijd. Merk je dat je interesse verliest precies op het moment dat iemand beschikbaar wordt? Heb je vaak het gevoel dat jij meer geeft om de ander dan andersom? Noemen vrienden je zelfstandig, aanhankelijk of moeilijk te peilen? Zulke observaties zeggen meer dan één slechte week.

Speelt piekeren een grote rol in je antwoorden, dan herken je jezelf misschien ook in ons artikel over de signalen dat je een piekeraar bent. Angstige hechting en piekeren gaan vaak samen, zeker 's nachts.

Je kunt ook onze gratis hechtingsstijl test doen. Die meet beide schalen apart en laat daarna zien welke van de vier stijlen het best bij je antwoorden past.

Hoe stijlen elkaar ontmoeten in een relatie

Je stijl bestaat niet op zichzelf. Hij komt het duidelijkst naar voren in combinatie met die van een ander.

Twee veilig gehechte partners geven elkaar zonder veel moeite ruimte en nabijheid. Een veilige partner kan een onveilige partner bovendien langzaam rustiger maken, gewoon door voorspelbaar en vriendelijk te zijn.

De bekendste combinatie is angstig en vermijdend. De angstige partner zoekt contact, de vermijdende partner voelt zich benauwd en trekt zich terug, en daardoor zoekt de angstige partner nog harder contact. Allebei proberen ze zich veilig te voelen, alleen op tegengestelde manieren. Veel stellen zitten jaren in die cirkel zonder te zien dat het een patroon is en geen botsing van karakters.

Twee angstige partners snappen elkaars behoefte aan nabijheid, maar kunnen ook elkaars zorgen aanwakkeren. Twee vermijdende partners zitten elkaar zelden op de lip, maar belangrijke gevoelens blijven dan makkelijk onuitgesproken tot de relatie meer op een studentenhuis lijkt. Voor een angstig-vermijdende partner kan elke combinatie intens zijn, omdat de wens om dichtbij te komen en de neiging om te vluchten elkaar steeds afwisselen.

Geen van die combinaties is gedoemd. Wat helpt, is het patroon samen herkennen en het benoemen op een rustig moment: "Als jij stil wordt, ga ik jou achterna. Als ik jou achterna ga, word jij nog stiller. Zullen we iets anders proberen?"

Kan je hechtingsstijl veranderen?

Ja. Hechtingsstijlen zijn vrij stabiel, maar niet vast. Onderzoekers spreken van verworven veiligheid bij mensen die onveilig gehecht opgroeiden en later veiliger werden, door relaties, vriendschappen, therapie of eigen reflectie.

Verandering gaat meestal in kleine stappen. Dit helpt de meeste mensen:

1. Merk het moment op waarop je systeem aanslaat. Een bonkend hart als een appje onbeantwoord blijft, of een sterke drang om weg te gaan als iemand dichtbij komt. Als je het benoemt ("dit is mijn hechtingsalarm"), krijg je een beetje afstand.
2. Wacht even voordat je iets doet. Bij een angstige stijl betekent dat wachten met dat tweede appje. Bij een vermijdende stijl betekent het nog vijf minuten in de kamer blijven voordat je weggaat.
3. Zeg in gewone woorden wat je nodig hebt. "Het helpt me als je even appt als je later bent" werkt beter dan testen of de ander het zelf merkt.
4. Oefen de tegenovergestelde beweging in kleine stukjes. Ben je angstig, plan dan een avond voor jezelf en geniet ervan. Ben je vermijdend, deel dan elke dag één klein gevoel.
5. Breng tijd door met veilige mensen. Vrienden, collega's of een partner die stabiel en eerlijk zijn, laten je lichaam merken dat nabijheid veilig kan zijn.
6. Zoek steun als het patroon zwaar is. Doen relaties je steeds pijn, of bepalen angst en wantrouwen je leven, dan kan een psycholoog of therapeut meer helpen dan welk artikel ook.

Wees geduldig met jezelf. Een patroon dat je jarenlang hielp om je veilig te voelen, verdwijnt niet in een maand. Elke keer dat je iets veiliger handelt dan je je voelt, bouw je aan een nieuwe gewoonte.

Wat de test wel en niet zegt

Onze hechtingsstijl test geeft je een score op beide schalen en de stijl die daar het best bij past. Zo krijg je woorden voor wat je voelt, en een beginpunt voor een eerlijk gesprek met jezelf of met je partner.

Er zijn ook duidelijke grenzen. De test beschrijft hoe je nu geneigd bent te voelen en te reageren, op basis van je eigen antwoorden. Het is geen diagnose en het zegt niets definitiefs over je relatie of je verleden. Je antwoorden kunnen verschuiven door je huidige relatie, je stemming die week of een recente breuk. Veel mensen krijgen een jaar later een iets andere uitslag, vooral na een periode van verandering.

Gebruik je uitslag als een kaart, niet als een etiket. Wil je ook zien hoe je op andere manieren liefhebt, dan is de liefdesstijl test een mooie volgende stap. En doe je de hechtingstest over een paar maanden opnieuw, dan zie je misschien dat er iets is verschoven.

Weten welke hechtingsstijl je hebt, verandert niet wie je bent. Het helpt je wel begrijpen waarom sommige momenten zo groot voelen, en het geeft je een keuze in hoe je erop reageert. Bij die keuze begint de meeste verandering.